English Expositie in Auschwitz Onderduiken

Hulp aan onderduikers

Om te kunnen onderduiken was hulp van buitenaf onmisbaar. Er werd zowel individuele hulp geboden als hulp van organisaties. In 1942 werd een landelijke organisatie opgezet voor hulp aan onderduikers, met netwerken in heel Nederland. Studentenverzetsgroepen legden zich toe op het redden van Joodse kinderen.
Tot de herfst van 1943 smokkelden verzorgsters en leden van verzetsgroepen – met medeweten van de ouders – kinderen uit de crèche die tegenover de Hollandsche Schouwburg in Amsterdam lag. In totaal werden ca. 1100 kinderen door verzetsorganisaties naar een veilig onderkomen gebracht.

Medio 1943 beschikten verzetsorganisaties over voldoende adressen, vooral bedoeld om weigeraars voor Arbeitseinsatz onder te laten duiken. Voor het merendeel van de Joden was dit te laat. Zij waren al gedeporteerd.

Onderduikorganisaties
Persoonlijk verhaal: Süskind en Cohen
Persoonlijk verhaal: Slomp en Kuipers-Rietberg

Afbeelding 8Afbeelding 7Afbeelding 6Afbeelding 4Afbeelding 3Afbeelding 5Afbeelding 2Afbeelding 1LichtbakLichtbakAfbeelding 9
  1. Twee Joodse kinderen met twee zoons van Johannes Boogaard
    Op de boerderij van Johannes Boogaard en zijn gezin in de Haarlemmermeerpolder verbleven alleen al in de zomer van 1943 zeventig voornamelijk Joodse onderduikers.
    Fotograaf onbekend, collectie NIOD, Amsterdam
  2. Joodse onderduikers op de boerderij van Johannes Boogaard in de Haarlemmermeerpolder
    Fotograaf onbekend, collectie NIOD, Amsterdam
  3. Op 6 oktober 1944 vond er een inval plaats op de boerderij van Johannes Boogaard. Vierendertig onderduikers werden opgepakt en moesten in afwachting van hun aftocht op de grond liggen. Allen zijn in de vernietigingskampen vermoord.
    Fotograaf onbekend, collectie NIOD, Amsterdam
  4. In de bossen in de omgeving van de gemeente Nunspeet, was een knap verborgen schuilplaats voor onderduikers ingericht, waar gemiddeld 80 tot 100 onderduikers verbleven. Op 29 oktober 1944 werd de plek door de Duitsers ontdekt. De meeste onderduikers konden net op tijd wegkomen. Enkele achterblijvers werden ter plekke doodgeschoten.
    Fotograaf onbekend, collectie NIOD, Amsterdam
  5. In de bossen in de omgeving van de gemeente Nunspeet, was een knap verborgen schuilplaats voor onderduikers ingericht, waar gemiddeld 80 tot 100 onderduikers verbleven. Op 29 oktober 1944 werd de plek door de Duitsers ontdekt. De meeste onderduikers konden net op tijd wegkomen. Enkele achterblijvers werden ter plekke doodgeschoten.
    Fotograaf onbekend, collectie NIOD, Amsterdam
  6. Onderduikplek in Amsterdam in de kelder onder een tabaksfirma
    De conciërge van de firma en zijn vrouw, hier op de foto, hielden hier tijdens de oorlog talloze onderduikers verborgen.
    Foto Cas Oorthuys, mei 1945, collectie NFM, Rotterdam
  7. Schuilplaats onder de vloer, Den Haag, 21 november 1944
    Foto Ed van Wijk, collectie NFM, Rotterdam
  8. ‘Verdwijnoefening’ ten huize van de familie Ten Boom, Haarlem juli 1943
    Student Hans Poley maakte tijdens zijn onderduikperiode bij de familie Ten Boom (mei 1943-februari 1944) met een boxcamera en papiernegatieven 24 foto’s van het dagelijks leven van de onderduikers. Vanuit haar christelijke levensovertuiging stelde de familie Ten Boom hun huis open voor mensen die door de bezetter werden vervolgd: Joden, studenten die weigerden de loyaliteitsverklaring te tekenen en verzetsmensen. Poley werd in februari 1944 op straat gearresteerd en in kamp Amersfoort gevangen gezet.
    Bij een overval van de Sicherheitsdienst, eind februari 1944, werd iedereen die zich ten huize van de familie Ten Boom bevond gearresteerd. Zes onderduikers zaten zo goed verborgen dat hun schuilplaats niet werd ontdekt.
    Van de familie ten Boom overleefde Corrie ten Boom het concentratiekamp Ravensbrück. De anderen kwamen om.
    Foto Hans Poleycollectie NFM, Rotterdam
  9. Binnenplaats van de Hollandsche Schouwburg in Amsterdam
    In afwachting van transport naar het doorgangskamp Westerbork werden gearresteerde Joden in de Hollandse Schouwburg samengebracht. In 1942-1943 verbleven daar 15.000 à 18.000 Joden.
    Foto Lydia Riezouw, collectie VMA, Amsterdam en NIOD, Amsterdam
Woordenlijst
plattegrond
introductie
joden in nederland
vluchtelingen
duitse inval
vervolging
verzet
onderduiken
sinti en roma
deportatie
nederlanders in auschwitz
onderwijsmateriaal
educatief materiaal
gastenboek
onderduikers
hulp aan onderduikers